Nowelizacja Eurokodów – praktyczny przewodnik po drugiej generacji norm. 8 kroków wdrożenia w Polsce

Nowelizacja Eurokodów – obszerny przewodnik po drugiej generacji norm EN 1990–EN 1999: co dokładnie się zmienia (kombinacje obciążeń, współczynniki częściowe, wiatr i śnieg, konstrukcje stalowe i żelbetowe, geotechnika), jakie dochodzą nowe dokumenty (szkło, FRP, membrany) i z jakich powodów wprowadzono aktualizacje. Wyjaśniamy, kiedy wchodzą w życie poszczególne części, jak wygląda harmonogram wdrożenia oraz okres współistnienia, jakie będą daty dostępności, publikacji i wycofania, a także jaka jest rola załączników krajowych. Podpowiadamy, jak przygotować się w Polsce (PKN/ZA): aktualizacja bibliotek obciążeń i kombinacji, przegląd procedur i checklist, szkolenia zespołu, jasna polityka norm w SIWZ/umowach oraz dobre praktyki dla inwestorów i wykonawców.

1. Dlaczego „nowelizacja Eurokodów” jest ważna właśnie teraz?

Druga generacja Eurokodów to największa od lat nowelizacja Eurokodów, czyli zestawu norm EN 1990–1999. Celem jest większa spójność między branżami, łatwiejsze stosowanie na co dzień oraz uwzględnienie nowych materiałów i metod, w tym oceny i wzmacniania istniejących obiektów. Pakiet obejmuje też nowe obszary (szkło konstrukcyjne jako nowy Eurokod, a FRP i membrany jako specyfikacje techniczne).

Nowelizacja Eurokodów jest kluczowa, bo porządkuje fundamenty projektowania i ogranicza rozbieżności interpretacyjne między branżami. Dzięki temu decyzje materiałowe i obliczeniowe stają się bardziej przewidywalne, a komunikacja między projektantem, wykonawcą i nadzorem – łatwiejsza. Nowelizacja Eurokodów wprowadza także jaśniejsze reguły dla oceny istniejących konstrukcji, co ma ogromne znaczenie przy modernizacjach, zmianie sposobu użytkowania obiektów i przedłużaniu ich trwałości.

W praktyce rynkowej Nowelizacja Eurokodów oznacza lepsze dopasowanie do współczesnych wyzwań: zmieniających się warunków klimatycznych (wiatr, śnieg), nowych technologii budowlanych (np. systemy fotowoltaiczne na dachach), a także do gospodarki o obiegu zamkniętym, gdzie priorytetem jest wzmocnienie i ponowne wykorzystanie istniejącej infrastruktury. Nowelizacja Eurokodów otwiera również drzwi dla materiałów, które dotąd były słabiej opisane normowo – jak szkło konstrukcyjne, kompozyty FRP czy konstrukcje membranowe – dzięki czemu inwestorzy i projektanci mogą bezpieczniej stosować innowacyjne rozwiązania.

Dla biur projektowych Nowelizacja Eurokodów to impuls do uporządkowania procedur: aktualizacji kombinacji obciążeń, współczynników częściowych i bibliotek biurowych, przeglądu szablonów obliczeń, a także wdrożenia krótkich not technicznych dla branż współpracujących. Jednocześnie Nowelizacja Eurokodów sprzyja cyfryzacji procesu (BIM, checklisty jakości) oraz pełniejszej ścieżce uzasadniania decyzji obliczeniowych wobec inwestora i instytucji kontrolnych.

Wreszcie, w perspektywie krajowej Nowelizacja Eurokodów to przygotowanie do publikacji i stosowania załączników krajowych, które zdefiniują praktykę w Polsce. Jasne wskazanie w dokumentacji, według której generacji i z jakimi załącznikami pracujemy, ograniczy ryzyko sporów i przyspieszy uzgodnienia w przetargach. Dzięki temu Nowelizacja Eurokodów przekłada się nie tylko na większe bezpieczeństwo, ale i na realne korzyści kosztowe oraz harmonogramowe w projektach przemysłowych i kubaturowych.

To wszystko dzieje się w ramach uzgodnionego programu CEN/TC 250 i wsparcia Komisji Europejskiej.

2. Harmonogram wdrożenia – co oznacza „nowelizacja Eurokodów” w kalendarzu projektanta?

W praktyce przejście odbywa się etapami:

• DAV (Date of Availability): najpóźniej do 30 marca 2026 r. wszystkie części drugiej generacji mają być dostępne dla krajowych jednostek normalizacyjnych (w Polsce: PKN).
• DoP (Date of Publication): publikacja na poziomie krajowym najpóźniej do 30 września 2027 r.
• DoW (Date of Withdrawal): wycofanie kolidujących norm (tj. części 1. generacji) najpóźniej do 30 marca 2028 r. – to koniec okresu współistnienia. W wielu krajach (i docelowo także w Polsce) obowiązywanie będzie powiązane z publikacją odpowiednich załączników krajowych (NA/ZA), więc „nowelizacja Eurokodów” oznacza realną pracę nad dostosowaniem biurowych procedur już teraz, a pełne przełączenie w latach 2026–2028.

3. Co ogólnie się zmienia – filary „nowelizacji Eurokodów”

Nowelizacja Eurokodów porządkuje cały system i upraszcza codzienną pracę projektanta. Poniżej najważniejsze osie zmian – ujęte praktycznie, z myślą o wdrożeniu w biurze:

• Harmonizacja i łatwość stosowania. Nowelizacja Eurokodów redukuje liczbę parametrów krajowych (NDP), upraszcza układ rozdziałów i ujednolica terminologię między częściami EN 1990–1999. Tabele i algorytmy doboru są bardziej „krok-po-kroku”, co ułatwia automatyzację w arkuszach, wtyczkach i BIM.
• Jedna „rama” obliczeń od podstaw po geotechnikę. Nowelizacja Eurokodów mocniej spina EN 1990 (podstawy) z EN 1991 (oddziaływania) i EN 1997 (geotechnika). Kombinacje, współczynniki częściowe i przypadki weryfikacyjne są klarowniejsze i spójne, co ogranicza rozbieżności interpretacyjne między branżami.
• Istniejące obiekty: ocena, wzmocnienia, ponowne użycie. Nowelizacja Eurokodów rozszerza wytyczne dla diagnostyki, poziomów wiedzy, pozyskiwania parametrów materiałów „in situ” oraz projektowania wzmocnień. To wspiera gospodarkę o obiegu zamkniętym – realny zwrot ku przedłużaniu życia konstrukcji zamiast budowy od zera.
• Oddziaływania i klimat. Nowelizacja Eurokodów aktualizuje modele wiatru i śniegu (w tym przypadki specyficzne, np. z instalacjami PV), porządkuje oddziaływania termiczne i wyjątkowe oraz doprecyzowuje zasady doboru kategorii terenu i współczynników aerodynamicznych. Efekt: mniej „szarych stref” i mniejsza zależność od niejednoznacznych interpretacji.
• Materiały i systemy konstrukcyjne. Nowelizacja Eurokodów wprowadza szkło konstrukcyjne jako pełny obszar normowy (EN 19100), a także porządkuje projektowanie kompozytów FRP i membran (CEN/TS 19101 i 19102). W stali i betonie dopracowano modele nośności (np. ścinanie, wyboczenie boczno-skrętne, zarysowanie, zakotwienia), co przekłada się na bardziej przewidywalne wyniki i lepszą ekonomię rozwiązań.
• Odporność na uszkodzenia postępujące i niezawodność. Nowelizacja Eurokodów wzmacnia wymagania dotyczące robustności i zarządzania ryzykiem – w tym dobór scenariuszy awaryjnych, klas konsekwencji oraz strategii zapewnienia ciągłości pracy układu nośnego po lokalnym uszkodzeniu.
• Trwałość i użytkowalność. Nowelizacja Eurokodów kładzie większy nacisk na projektowanie „na cały cykl życia” – od doboru klas ekspozycji, przez kontrolę ugięć i drgań, po ograniczanie zarysowania i detailing wpływający na trwałość. To pomaga uzasadniać decyzje projektowe nie tylko bezpieczeństwem, ale też kosztami utrzymania.
• Powiązania z wykonawstwem i kontrolą jakości. Nowelizacja Eurokodów lepiej łączy fazę projektu z wymaganiami wykonawczymi i odbiorowymi (kontrole, tolerancje, plan badań), co ułatwia współpracę z wytwórniami i wykonawcami oraz ogranicza reklamacje na etapie budowy.
• Cyfryzacja i automatyzacja. Dzięki bardziej jednoznacznym regułom i układowi tabel Nowelizacja Eurokodów sprzyja tworzeniu bibliotek biurowych, checklist i skryptów, które ograniczają błędy ludzkie i przyspieszają przeglądy międzybranżowe.
• Rola załączników krajowych. Choć celem jest redukcja zmienności, Nowelizacja Eurokodów zachowuje przestrzeń na kluczowe parametry w załącznikach krajowych. Jasne wskazanie w dokumentacji, które ZA/NA stosujemy, stanie się standardem dobrej praktyki i ułatwi przetargi oraz audyty.

Nowelizacja Eurokodów to zestaw zmian, który łączy porządek metodyczny z praktycznym ułatwieniem codziennej pracy: mniej niejednoznaczności, lepsza spójność między branżami, szerszy katalog materiałów i czytelniejsze wymagania dla istniejących obiektów – a wszystko po to, by projektować bezpieczniej, ekonomiczniej i bardziej przewidywalnie.

4. Najważniejsze zmiany w poszczególnych normach (przegląd „nowelizacji Eurokodów”)

Chcesz mieć projekt zgodny z najaktualniejszymi normami? Zobacz ofertę!

EN 1990 – Podstawy projektowania

„Nowelizacja Eurokodów” porządkuje przypadki weryfikacyjne dla stanów granicznych, usuwa niespójności dawnego podziału (EQU/STR), wprowadza jaśniejsze tabele współczynników częściowych (w tym dla wody) i ściślej spina się z geotechniką na poziomie SLS/ULS. To mają być konkretne ułatwienia w doborze kombinacji i interpretacji bezpieczeństwa. Więcej o zmianie w Eurokodzie 0.

EN 1991 – Oddziaływania na konstrukcje

„Nowelizacja Eurokodów” wprowadza m.in. doprecyzowane modele śniegu (w tym przypadki z panelami fotowoltaicznymi) oraz aktualizacje wiatru, gdzie wprowadzono czynniki odnoszące się do zmian klimatu. Uporządkowano też prezentację danych (np. parametry szorstkości terenu w tabelach), co poprawia stosowalność w codziennych obliczeniach.

EN 1992 – Konstrukcje z betonu

Sednem „nowelizacji Eurokodów” w Eurokodzie 2 jest scalenie zakresu: zasady dla mostów (dawne EN 1992-2) oraz zbiorników/obiektów cieczoszczelnych (dawne EN 1992-3) trafiły do EN 1992-1-1:2023 (z zapisami specyficznymi umieszczonymi w załącznikach), a równolegle układ zaktualizowano merytorycznie (m.in. ścinanie, rysy, zakotwienia). To upraszcza dostęp do reguł i ułatwia wdrożenie w biurach projektowych.

EN 1993 – Konstrukcje stalowe

„Nowelizacja Eurokodów” rozwija zakres gatunków stali (reguły do S700, a w części 1-12 nawet do S960), poprawia m.in. opis wyboczenia bocznego skrętnego (LTB) i reguły dla przekrojów klasy 4, a sam układ dokumentu przeorganizowano dla łatwiejszego użycia. Części drugiej generacji są sukcesywnie publikowane od 2024 r.

EN 1994 – Konstrukcje zespolone stalowo-betonowe

„Nowelizacja Eurokodów” harmonizują się z EN 1992 i EN 1993 oraz porządkują wymagania dotyczące analizy i nośności elementów zespolonych; w tle towarzyszą temu zmiany strukturalne całego pakietu drugiej generacji. (Przegląd zmian w ramach oficjalnych materiałów 2G.)

EN 1995 – Konstrukcje drewniane

Zmiany w „Nowelizacji Eurokodów” koncentrują się na ujednoliceniu i łatwości użycia (ease-of-use) i redukcji zakresu parametrów krajowych; dokument jest zharmonizowany z ogólnymi kierunkami 2G (m.in. w obszarze połączeń). (Materiały przeglądowe 2G).

EN 1996 – Konstrukcje murowe

W drugiej generacji „nowelizacji Eurokodów” wprowadzono nowy, uproszczony dokument obliczeniowy (Part 3 – simplified methods dla murów niuzbrojonych), a pozostałe części opublikowano zaktualizowane przez CEN (m.in. w 2023–2024). To realna korzyść dla typowych budynków murowych.

EN 1997 – Projektowanie geotechniczne

„Nowelizacja Eurokodów” przynosi gruntowną (nomen omen) przebudowę: w całym EN 1997 mocniej podkreślono spójność z EN 1990, doprecyzowano podejście do własności gruntu (soil + rock = ground), uporządkowano strukturę części (z rozdzieleniem badań, wyprowadzania parametrów i projektowania wspomaganego badaniami). To ma ograniczyć rozbieżności i ułatwić kalibrację współczynników.

EN 1998 – Konstrukcje odporne na trzęsienia ziemi

Druga generacja nowelizacji Eurokodów EN 1998 odświeża metody obliczeniowe (w tym uproszenia i procedury dla obiektów mostowych), rozszerza i porządkuje wytyczne dla wzmocnień (retrofit) i lepiej integruje się z zasadami ogólnymi 2G. Pierwsze części nowej generacji są już opublikowane przez BSI (2024–2025).

Nowe i uzupełniające dokumenty – szkło, FRP, membrany

Szkło konstrukcyjne – EN 19100 („Eurokod 10”)

Nowelizacja Eurokodów wprowadza nowy Eurokod 10. Nowa rodzina EN 19100 zamyka wieloletnią lukę w Eurokodach i po raz pierwszy systemowo opisuje projektowanie szkła konstrukcyjnego: od zasad ogólnych, przez elementy obciążane prostopadle do płaszczyzny (np. szyby fasadowe na wiatr), po elementy obciążane w płaszczyźnie oraz ich połączenia. Nowelizacja Eurokodów o EN 19100 rozwija pojęcia nośności po zniszczeniu (post-breakage performance), odporności na zniszczenia postępujące (robustness) i redundancji specyficzne dla szkła oraz jasno wiąże sprawdzenia z EN 1990 – Podstawy projektowania. W praktyce upraszcza to dobór modeli materiałowych (szkło float, szkło hartowane ESG/TVG, laminaty i warstwy pośrednie (interlayer)) oraz sposobów podparcia (punktowe, liniowe), a także interpretację stanów użytkowalności (ugięcia, drgania, komfort użytkownika).

Zakres i części. Nowelizacja Eurokodu była początkowo publikowana jako CEN/TS 19100 (dokumenty wstępne), w podziale na:

• Część 1: podstawy projektowania i materiały (Basis of design and materials),
• Część 2: elementy obciążane prostopadle do płaszczyzny (Out-of-plane loaded glass components),
• Część 3: elementy obciążane w płaszczyźnie i ich połączenia mechaniczne (In-plane loaded glass components and mechanical joints),
• Część 4: dobór szkła z uwagi na ryzyko urazu człowieka (Glass selection relating to the risk of human injury – guidance).

Równolegle trwają prace nad nowelizacjami Eurokodów o wersje prEN 19100-1/-2, co oznacza przejście z dokumentów TS do pełnej normy EN w cyklu drugiej generacji („Eurokod 10”).

Co to zmienia dla biur projektowych?

• Spójne reguły obliczeń szkła powiązane z kombinacjami EN 1990/1991 wprowadzonych w „Nowelizacji Eurokodów” (wiatr, śnieg) i jasne założenia do modeli podparcia.
• Jednolite kryteria bezpieczeństwa użytkowników po pęknięciu (dobór układów szyb i folii), przydatne w SIWZ i specyfikacjach.
• Mniej rozproszonych „wytycznych producentów”, więcej twardych wymagań normowych także dla oceny istniejących przeszkleń.

Kompozyty FRP – CEN/TS 19101

„Nowelizacja Eurokodów” o CEN/TS 19101:2022 – Projektowanie konstrukcji z kompozytów polimerowych zbrojonych włóknami (FRP) wprowadza jednolity szkielet projektowania laminatów, profili pultruzyjnych i paneli kanapkowych, a także połączeń śrubowych i klejonych – zarówno w konstrukcjach w pełni kompozytowych, jak i hybrydowych (np. FRP + stal/żelbet). Dokument stosuje filozofię nowelizacji Eurokodów: stany graniczne nośności i użytkowalności (SGN/SGU; ULS/SLS), współczynniki częściowe dla odporności oraz współczynniki przeliczeniowe na temperaturę i wilgotność. Uwzględnia pełzanie i zniszczenie pełzaniowe (creep-rupture), zmęczenie oraz kryteria użytkowalności (ugięcia, drgania, mikropęknięcia osnowy (matrix cracking)). To pierwszy tak szeroki, europejski punkt odniesienia dla FRP w budownictwie.

Struktura i status. Dokument liczy ok. 238 stron (ok. 12 rozdziałów + 5 załączników) i jest wsparty dokumentem wyjaśniającym (Background Document) oraz zestawem przykładów obliczeniowych (Worked Examples) – przydatnych m.in. dla mostów i budynków. Docelowo planuje się przekształcenie TS w pełny Eurokod (m.in. rekalibracja współczynników nośności, doprecyzowanie wpływów środowiskowych, rozszerzenia dla profili) oraz opracowanie normy wykonawczej dla konstrukcji FRP.

Implikacje projektowe:

• Projektowanie układów hybrydowych (np. dźwigary stal-FRP, pomosty FRP na podporach żelbetowych) według wspólnych zasad EN 1990 wprowadzonych w „Nowelizacji Eurokodów”.
• Formalne reguły dla połączeń klejonych (dobór adhezji, długości zakładów) i zmęczenia, co ułatwia uzgodnienia z producentami i nadzorem.
• Jasno opisane limity użytkowalności dla lekkich, smukłych elementów z FRP (ugięcia, wibracje).

Membrany naciągane – CEN/TS 19102

„Nowelizacja Eurokodów” o CEN/TS 19102:2023 – Projektowanie konstrukcji membranowych naciąganych obejmuje przekrycia mechanicznie lub pneumatycznie naciągane przy zdefiniowanym stanie wstępnego sprężenia (prestress). Dotyczy tkanin powlekanych i folii (m.in. PVC/PES, PTFE-szkło, ETFE) oraz ich węzłów kotwiących. Określa sprawdzenia SGN/SGU (ULS/SLS), wymagania wyznaczania kształtu (form-finding), stabilności geometrycznej, odwodnienia i zapobiegania zastoinom wody (anti-ponding), a także kwestie montażu i monitoringu naprężeń. Dzięki temu projektant ma jeden, spójny zestaw reguł dla hal membranowych, poduszek ETFE i przekryć trybun.

Status i integracja z drugą generacją nowelizacji Eurokodów. Dokument jest opublikowany jako TS (np. PD CEN/TS 19102:2023) i prezentowany w przeglądach drugiej generacji nowelizacji Eurokodów; przewiduje się jego rozwój w kierunku pełnej normy EN. W praktyce należy ściśle wiązać go z EN 1990/1991 (wiatr, śnieg) oraz z właściwymi załącznikami krajowymi.

W skrócie

W ramach nowelizacji Eurokodów szkło (EN 19100) staje się pełnoprawnym „Eurokodem 10” z czytelnym podziałem części; FRP (CEN/TS 19101) daje ramy do bezpiecznego projektowania kompozytów i układów hybrydowych; membrany (CEN/TS 19102) porządkują zasady wyznaczania kształtu i weryfikacji naprężeń. To realnie poszerza katalog materiałów i rozwiązań, z których można korzystać w przetargach i codziennej praktyce – spójnie z resztą pakietu drugiej generacji.

5. Co ta „nowelizacja Eurokodów” oznacza dla inwestorów i projektantów w Polsce?

• Okres współistnienia: do marca 2028 r. równolegle będą funkcjonować części 1. i 2. generacji. Specyfikacja (i decyzje zamawiającego) powinny jasno określać, który zestaw norm i które ZA mają zastosowanie.
• Przeglądy bibliotek biurowych: warto już teraz planować aktualizację szablonów obliczeń, zestawu raportów i checklist QA/QC pod „nowelizację Eurokodów”.
• Szkolenia: największy wpływ odczujemy w EN 1990/1991 (kombinacje, wiatr/śnieg) oraz EN 1992/1993 (beton/stal) i EN 1997 (geotechnika).
• Projekty istniejących obiektów: skorzystają na nowych przepisach dot. oceny i wzmocnień (spójne z duchem gospodarki cyrkularnej).

6. Podsumowanie – „nowelizacja Eurokodów” jako impuls do uporządkowania praktyki projektowej

Nowelizacja Eurokodów to nie kosmetyka, lecz realna zmiana sposobu myślenia o projektowaniu. Pakiet drugiej generacji porządkuje podstawy obliczeń, ujednolica kombinacje obciążeń i współczynniki częściowe, a jednocześnie rozszerza zakres na ocenę i wzmacnianie istniejących obiektów. Do zestawu dochodzą obszary dotąd słabiej opisane – szkło konstrukcyjne, kompozyty zbrojone włóknami oraz konstrukcje membranowe – co otwiera drogę do bezpiecznego stosowania nowoczesnych materiałów w budownictwie przemysłowym i kubaturowym. Dla inwestora oznacza to większą przewidywalność kosztów i jakości, dla projektanta – klarowniejsze reguły i mniejszą zależność od rozproszonych wytycznych.

W praktyce rynkowej najwięcej odczujemy w czterech miejscach: w podstawach projektowania (spójniejsze definicje stanów granicznych i przypadków weryfikacyjnych), w oddziaływaniach (wiatr, śnieg, obciążenia wyjątkowe), w betonie i stali (doprecyzowanie modeli obliczeniowych, rys i ścinania, wyboczeń i nośności przekrojów), a także w geotechnice (lepsze powiązanie badań, parametrów podłoża i sprawdzeń). Zmiany te, choć wymagają przygotowań, upraszczają docelowo komunikację między projektantem, wykonawcą i nadzorem – wszyscy odwołują się do tego samego, przejrzystego zestawu zasad.

Aby wykorzystać potencjał, warto już teraz zaplanować kilka kroków wdrożeniowych:

• ujednolicić politykę biura co do wyboru wersji norm i załączników krajowych oraz jasno opisywać to w dokumentacji przetargowej i umowach,
• zaktualizować biblioteki obciążeń oraz arkusze doboru kombinacji dla stanów granicznych nośności i użytkowalności,
• przejrzeć modele obliczeniowe pod kątem nowych założeń i wymagań użytkowalności (ugięcia, drgania, zarysowanie),
• przygotować krótkie noty techniczne dla branż współpracujących, aby ograniczyć ryzyko rozbieżnych interpretacji,
• wykonać „pilotaż” – jeden niewielki projekt opracowany według nowych zasad, który stanie się wzorcem procedur na kolejne realizacje.

Kluczowe jest też świadome zarządzanie okresem przejściowym. Równoległe funkcjonowanie dwóch generacji może prowadzić do nieporozumień, jeśli w specyfikacjach nie zostanie wskazane, który zestaw norm i które załączniki krajowe obowiązują. Dobrą praktyką jest dodawanie w projektach kart informacyjnych z jednoznacznym wskazaniem podstawy normowej i wersji dokumentów.

Podsumowując: nowelizacja Eurokodów to nie tylko obowiązek dostosowania dokumentacji, ale realna szansa na lepsze, bardziej ekonomiczne i zrównoważone projektowanie. Spójniejsze reguły, szerszy katalog materiałów i czytelniejsze wymagania dla istniejących obiektów przełożą się na niższe ryzyko błędów, łatwiejszą weryfikację oraz większą transparentność wobec inwestora. Ci, którzy przygotują procedury i zespoły już teraz, zyskają przewagę – skrócą czas opracowań, uproszczą uzgodnienia i będą mogli świadomie proponować rozwiązania optymalne kosztowo, a jednocześnie w pełni zgodne z najnowszymi wymaganiami normowymi.

7. O J-PROJECT – gotowi na „nowelizację Eurokodów”

W J-PROJECT specjalizujemy się w konstrukcjach przemysłowych (stal, żelbet, strunobeton, hybrydy). „Nowelizacja Eurokodów” to temat, na który czekamy: aktualizujemy biblioteki obliczeń, checklisty i modele BIM, by szybciej wdrożyć EN 1990/1991/1992/1993/1997 drugiej generacji wraz z polskimi ZA. Jeśli planujesz inwestycję, pomożemy przejść przez okres przejściowy i zaprojektować optymalnie już „po nowemu”.